© David Levine

Studiemiddag Levinas Studiekring

vrijdag 5 april 2019, UvH Utrecht

Sprekers:

Johan Goud (Filosofie van het boek: Het Boek bij Levinas)

Ruud Welten (Trauma bij Levinas, gebaseerd op Autrement qu’être)

nadere info bij Joachim Duyndam (j.duyndam@uvh.nl)

 

********************************************************

 

 

 
Symposium Ecologisch bevraagd en pedagogisch uitgedaagd?

Datum:           vrijdag 15 maart 2019

Tijd:                13.00 – 17.30 uur

Locatie:          Montessori College Oost, Polderweg 3 in Amsterdam

Hoe moeten we ons verhouden tot de grote ecologische uitdagingen van deze tijd? Het is een prangende en veelgehoorde vraag waar we niet meer omheen kunnen, ook niet in opvoeding en onderwijs. Op dit symposium willen we verkennen wat de ecologische problematiek aan pedagogische uitdagingen met zich meebrengt. Dat doen we met trage, duurzame stappen. We schieten niet meteen naar oplossingen, maar richten ons eerst op de vraag welke vanzelfsprekendheden er met het ecologisch appèl ter discussie komen te staan, als het gaat om mens-, natuur- en wereldbeelden. Drie sprekers laten hier hun licht op schijnen, elk vanuit een heel eigen invalshoek: Harry Kunneman, Chris Bremmers en Gert Biesta. Vervolgens onderzoeken we met elkaar wat dit betekent voor professionals in opvoeding en onderwijs.


Radicaal humanisme 
(Harry Kunneman)

Harry Kunneman vertrekt vanuit het inzicht dat het traditionele humanisme substantieel heeft bijgedragen aan het ontstaan van de huidige ecologische problematiek. Met name door mens-zijn op te vatten als ‘hoogste’ levensvorm. Hij wil daarom de oude humanistische principes van menselijke gelijkwaardigheid radicaliseren door uit te gaan van gelijkwaardigheid van alle levensvormen. Dit radicaliseren blijkt een onderneming te zijn die veel vertrouwd gedachtegoed overhoop haalt.

Het radicaliseren leidt ook tot nieuwe ‘trage vragen’. Bijvoorbeeld: hoe om te gaan met dubbelzinnige ‘wildheid’? Natuurlijke wildheid leidt niet alleen tot dodelijke ziektes, verwoestende tornado’s, et cetera, maar ook tot de innovatieve ‘wildgroei’ (evolutie), die een enorme diversiteit aan levensvormen heeft voortgebracht. Traditioneel dachten we dat wildheid, buiten onszelf of in onszelf, vooral ‘getemd’ moest worden. Kijkend naar de ecologische problematiek van de huidige tijd, is het echter vooral onze eigen menselijke wildheid die getemd moet worden. Hoe moeten we in dat lichtomgaan met wildheid in en buiten onszelf?

Deze herbezinning op mens-, natuur- en wereldbeelden brengt een herbezinning op de taak van professionals in opvoeding en onderwijs met zich mee. Kunnemans ideeën van normatieve professionalisering en ecologisch waardenwerk vormen aanknopingspunten in deze zoektocht.

Interesse en nabijheid (Chris Bremmers)

Chris Bremmers heeft zich toegelegd op het terugvoeren van de aandacht naar ervaringen waarin we te maken hebben met ‘andersheid’. Maar al te vaak stappen we daar overheen of gaan we daaraan voorbij. Wat gebeurt er als we onze interesse laten wekken door iets of iemand ‘anders’? Wat betekent dat voor onze manier van antwoorden op wat ons aanspreekt?

Interesse in andersheid vraagt om nabijheid. Pas als je dicht bij iets of iemand bent kun je zijn eigenheid ervaren, en de vraag die je gesteld wordt verstaan. We stellen ons open voor de schoonheid en kwetsbaarheid van het andere of de ander. We worden geïnspireerd tot vormgeving en verantwoordelijkheid. Eenzijdige technologisch-instrumentele en neo-liberalistische benaderingen verleiden ons er echter maar al te vaak toe om ons vooral ‘afstande­lijk’ op te stellen, en voorrang te geven aan bezitten, begrijpen en beheersen. Dat blokkeert de kwaliteit van deze ervaring.

Ervaringen van ‘andersheid’ kunnen een krachtig pedagogisch uitgangspunt vormen. De veronderstelling hierbij is dat nabijheid en interesse mede bepalend zijn voor een duurzame verhouding tot de natuur, en in opvoeding en vorming kunnen worden geprikkeld, ontwikkeld en bevorderd.

Van egologie naar ecologie (Gert Biesta)

Volgens Gert Biesta lijken onvolwassen verlangens in onze samenleving hoogtij te vieren. Dat herkennen we in de ecologische crisis waar de planeet al jaren roept dat ze niet alles kan ophoesten wat wij verlangen. Biesta plaatst vraagtekens bij de ‘ego-logische’ leefwijze, en adresseert het vraagstuk van volwassenheid. Is wat ik wens ook wenselijk? Met deze vraag wordt de logica ingebracht van het rekening houden met wat en wie anders is. Volwassenheid impliceert het erkennen dat de wereld niet alleen mijn wereld is, niet alleen een door ons gemaakte of voor ons maakbare wereld is, en ook niet een wereld is waarmee we kunnen doen wat we maar willen.

Eén van de uitdagende vragen die deze gedachtegang oproept betreft de verhouding tussen democratie en ecologie. Hoe komen we zowel in de richting van duurzaam menselijk samenleven, als in de richting van ecologische duurzaamheid? Hoe kunnen we ons voorstellen dat die twee aan elkaar ten goede komen?

In dit licht hebben professionals in opvoeding en onderwijs een belangrijke verantwoordelijkheid. Niet alleen voor de ontwikkeling van de jonge mensen die aan hun zorgen zijn toevertrouwd, maar ook voor de wereld waarin zij hen inleiden.

Dialoogtafels

Welke betekenis hebben de vragen en inzichten van de inleiders voor ons als pedagogische professionals? Aan dialoogtafels gaan we onder leiding van gespreksleiders aan de slag met deze vraag.

Programma

13:00 Inloop

13:30 Inleidingen (Harry Kunneman, Chris Bremmers, Gert Biesta)

15:00 Pauze

15:30 Dialoogtafels

16:30 Afsluiting (Cok Bakker)

17:00 Borrel

Sprekers

Harry Kunneman is emeritus hoogleraar Sociale filosofie, in het bijzonder theorie en praktijk van normatieve professionalisering, aan de Universiteit voor Humanistiek. Hij is initiator van het Gezelschap Waardenwerk en hoofdredacteur van het tijdschrift Waardenwerk.

Chris Bremmers is voormalig universitair docent wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit en oprichter van het Gezelschap voor fenomenologische wijsbegeerte.

Gert Biesta is hoogleraar Educatie aan Brunel University London. Tevens is hij NIVOZ-hoogleraar ‘Pedagogische dimensies van onderwijs, opleiding en vorming’ aan de Universiteit voor Humanistiek.

Cok Bakker is hoogleraar Didactiek van Levensbeschouwelijke Vorming aan de Universiteit Utrecht en lector Normatieve Professionalisering aan de Hogeschool Utrecht.

Publicatie

Het symposium zal uitmonden in publicaties in het tijdschrift Waardenwerk. We nodigen ook deelnemers van harte uit om daaraan bijdragen te verzorgen.

Organisatie

De organisatie is in handen van Stichting NIVOZ, Gezelschap Waardenwerk,het lectoraat ‘Normatieve Professionalisering‘(HU), de leerstoel ‘Levensbeschouwelijke Vorming’(UU), en de Montessori Scholengemeenschap Amsterdam.

Deelname

Deelname aan het symposium bedraagt € 45. U kunt zich inschrijven via deze link.

 

********************************************************

Levinas lezen: de Tijd en de Ander

Na u. Ontdek de originele ethiek van Levinas.

Wanneer
30 juni 2019 tot 6 juli 2019

Waar
St.-Etienne-des-sorts

Inleiding

In deze cursus behandelen we de filosofie van Emmanuel Levinas (1905-1995). Die jaren na zijn dood nog altijd een geliefd filosoof is. Zowel in academische kringen als bij het grote publiek. Het geheim van Levinas is zijn originaliteit. Als overlevende van de Holocaust ontwierp hij namelijk een nieuwe ethiek die, in plaats van autonomie, relationaliteit centraal stelt.

Na de verschrikkingen van WO II vroeg Levinas zich af wat menselijkheid betekent in de wereld van de toekomst. Volgens hem is een radicaal nieuw mensbeeld nodig om tot een ethiek te kunnen komen waarin die menselijkheid nog een plek kan krijgen. Levinas wil af van het moderne mensbeeld waarin de mens autonoom heerser is over zichzelf en anderen. De mens is volgens Levinas weliswaar een zelfstandigheid, maar eentje die zichzelf ook verwerkelijkt in de relatie met de ander.

Luc Anckaert plaatst in deze cursus belangrijke thema’s uit de filosofie van Levinas in de ruimere context van de (Joodse) filosofie. Voor een goed begrip van Levinas zullen we ook 4 primaire teksten uit de Tijd en de Ander gaan close-readen. Verder is er aandacht voor de Russische schrijver Vasili Grossman. Een belangrijke inspiratiebron voor Levinas.

Met Luc Anckaert hebben we een meer dan uitstekende gids om de complexe maar inspirerende filosofie van Levinas te doorgronden. Anckaert publiceerde en doceerde veelvuldig over Levinas. Maar bijvoorbeeld ook over Rosenzweig, een belangrijke bron voor Levinas.

Door wie

prof. dr. Luc Anckaert

Voor wie

De cursus is voor iedereen die zich wil verdiepen in de filosofie van Levinas. En voor iedereen die benieuwd is wat zijn ethiek ons kan leren over verdraagzaamheid naar andersdenkenden. Voorkennis is geen vereiste. Wel raden we aan om het studiemateriaal van tevoren te bestuderen.

“Je est un autre”

(A. Rimbaud)

Inhoud van de colleges

  1. Het geweld van de onmenselijkheid en de zelfstandigheid van het subject (close-reading)
  2. De betekenis van de Shoah in het joodse denken (verdieping)
  3. Genot als opgaan in de werkelijkheid; arbeid en denken; lijden en dood (close-reading deel 1 en deel 3 van de Tijd en de Ander)
  4. De ethiek als antwoord op het lijden: Inzet en grenzen van ethisch engagement (verdieping)
  5. Erotiek en vruchtbaarheid (close-reading van deel 4 van de Tijd en de Ander)
  6. De Talmoedcommentaar Et Dieu créa la femme (close-reading)
  7. Ethiek en de vrouw-man verhouding (verdieping)
  8. De politieke betekenis van de ethiek van Levinas: Levinas en Vasili Grossman (verdieping)

Doelstelling van de colleges

Aan het einde van de cursus beheers je de belangrijke thema’s en achtergronden van de ethiek van Levinas en kun je hierover met je medecursisten en docent discussiëren. Ook heb je via close-reading nauwgezet kennisgemaakt met primaire teksten van Levinas.

Studiebelasting

De studiebelasting bestaat in ieder geval uit het volgen van de colleges. Dit komt neer op 5 x 3 uur (ochtendcolleges) en 3 x 1,5 uur (avondcolleges) = 19,5 uur.

Studiemateriaal

Voorgeschreven studiemateriaal:
E. Levinas, Le Temps et l’autre, Paris, 1979 (vertaald als De tijd en de ander, Ambo, 1989).  U ontvangt voorafgaande aan de cursus een gekopieerde versie van dit boek.

Optioneel studiemateriaal:
Vasili Grossman, Leven en Lot, Uitgeverij Balans, 2016

Het studiemateriaal zit niet inbegrepen bij de cursus. Het is dus de bedoeling dat je het studiemateriaal zelf aanschaft.

Daarnaast stelt Luc Anckaert een aantal eigen artikelen en nota’s ter beschikking. Deze zijn wel bij de cursus inbegrepen en worden t.z.t. door het Centre Erasme verspreid.

Getuigschrift

Aan het einde van de collegereeks ontvangen de cursisten een getuigschrift van deelname.

Meld u aan voor deze cursus: https://www.centre-erasme.nl/cursus/19-08/

19.08 – Levinas lezen: de Tijd en de Ander